OIDOS Buurtteams Nijmegen brengen direct hulp dicht bij gezin

Wachttijden moeten korter, hulp aan kinderen moet beter worden afgestemd met school en kinderopvang. De samenwerking met het informele wijknetwerk moet beter. En tegelijk moeten de financiële tekorten worden teruggedrongen. Wat een opdracht! Nijmegen koos voor een ingrijpende wijziging in de structuur van de jeugdhulp: de sociaal wijkteams verdwijnen. Vanaf 1 juli is de hulp en zorg voor kinderen en gezinnen direct en zonder indicatie beschikbaar, op een laagdrempelige locatie in de buurt. Over deze verandering en de nieuwe organisatie OIDOS, spreken we met Carole Derks (gemeente Nijmegen) en Edith Dorand (De School Als Vindplaats van entrea lindenhout).

‘Hulp aan gezinnen was erg versnipperd in Nijmegen’

Carole Derks, regionaal projectleider Wmo en jeugdhulp, verantwoordelijk voor de aanbesteding

‘OIDOS staat voor Opgroeien In De Oudste Stad. De nieuwe Buurtteams Jeugd & Gezin moeten één herkenbare organisatie en plek worden voor ouders met vragen over hun kind of gezin. Een plek die hulp biedt voor het hele gezin én die de hulp in het gezin verankert. Met professionals die het verschil zien tussen vervelend pubergedrag en ernstige ontwikkelingsproblemen; die nauw samenwerken (niet langs elkaar heen) en die altijd iemands hele leefsituatie meenemen, want ook zorgen over geld of wonen, kunnen de situatie thuis onhoudbaar maken. Dan is het behandelen van alléén het kind dat zich ongelukkig voelt, nooit genoeg.’ Innovatieve aanbesteding ‘Aan de nieuwe opzet van de jeugdhulpverlening in Nijmegen ging een al even vernieuwende aanbesteding vooraf. De gemeenteraad van Nijmegen wilde namelijk dat de nieuwe kennis van wat wél werkt, die hier de afgelopen jaren was opgebouwd, behouden bleef. Bovendien wilden we één nieuwe, solide organisatie en geen netwerk van bestaande partijen. Het doel van werken met één organisatie is dat mensen met verschillende expertises nauw met elkaar samenwerken én snel de juiste kennis en hulp kan worden ingezet. Er golden strenge criteria bij de aanbesteding: vakmanschap stond voorop, de nieuwe organisatie moest nauw aansluiten bij de scholen en de risico’s en financiën moesten beheersbaar zijn. Vervolgens werden de inschrijvingen beoordeeld door een breed scala aan partijen, zoals cliënten, huisartsen, kinderopvang en onderwijs. OIDOS kwam met zijn Buurtteams Jeugd & Gezin als beste uit de bus. Het biedt vanaf 1 juli basishulp aan gezinnen, kinderen en jongeren die dat nodig hebben.’ Eén contactpersoon ‘De medewerkers van de sociale wijkteams gaan net als De School Als Vindplaats en het schoolmaatschappelijk werk op in de nieuwe Buurtteams. Daarnaast komen er nog vacatures voor jeugdhulpprofessionals, “gezinswerkers” genoemd, in de Buurtteams. Hiermee maken we een einde aan de versnippering van hulp aan gezinnen in Nijmegen. Met deze nieuwe werkwijze verdwijnen de sociale wijkteams uit Nijmegen. Dat is een bewuste keuze. De wijkteams waren een indicatieorgaan geworden dat een toegangsstempel tot hulp gaf. Het kwam voor dat mensen eerst aanklopten bij de schoolmaatschappelijk werker, dan in de rij stonden voor het sociaal wijkteam en vervolgens in de rij voor de concrete hulp, die dan ook nog verspreid was over allerlei zorgaanbieders. Nu gaan de professionals met verschillende specialismen in hulpverlening direct in Buurtteams met elkaar werken. In de buurt komt dus een multidisciplinair team met mensen die kennis hebben van opgroeien en opvoeden, met een scherp oog voor probleemsituaties rond inkomen, schulden en wonen. Je hoeft als ouder niet vijf keer je verhaal te doen, maar hebt één contactpersoon en er is gelijk contact met de hulpverlener die je verder helpt. Pas als het echt niet lukt met de specialistische kennis uit dit team, wordt er een andere specialist bij gehaald, zoals een psychiater of voedingsdeskundige. De jeugdhulpverleners kunnen die beoordeling direct maken en, samen met het gezin, de vervolgstap zetten. Die hulpverleners kennen vanuit hun team ook weer iedereen die in de wijk of buurt actief is en mensen vooruit helpt. Zo zullen in de stadsdelen sterke netwerken ontstaan van professionals die elkaar kennen en samenwerken: scholen, consultatiebureau, volwassen-ggz, OIDOS, enzovoort. Voor het gezin wordt de belofte één gezin-één plan-één regisseur vervuld.’

Steun aan de voordeur ‘De manier van werken met een keukentafelgesprek, waarbij een medewerker van het sociale wijkteam met de nieuwe cliënt eerst uitvoerig bespreekt welke zorg nodig is en dan een indicatie stelt, gaat verdwijnen. Er komt niet eerst een indicatie en dan hulp, maar direct hulp na een eerste contact. Wat we willen, is direct steun bieden aan de voordeur: de professional schat in wat iemand nodig heeft en gaat direct aan de slag. De Buurtteams nemen de regie- én de hulptaak op zich. Waar nodig wordt wel een indicatie gesteld om tweedelijns expertise van zorgaanbieders parallel in te schakelen, denk aan jeugd-ggz of ambulante specialistische behandeling of dagbehandeling. Ik hoop dat de professionals snel het juiste ritme te pakken krijgen en echt een team gaan vormen en goed gaan samenwerken met alle partijen in de stad rondom gezinnen. Tegelijkertijd vraag ik wel om een beetje geduld, want een nieuwe organisatie neerzetten, dat is niet niks.’

‘Door sneller steun te bieden, is lichtere hulp vaak genoeg’

Edith Dorand, jeugdspecialist entrea lindenhout, stapte per 1 juli over naar OIDOS

‘Een van de bestaande initiatieven die aan de basis stonden van de buurtteams-werkwijze van OIDOS is De School Als Vindplaats, een onderdeel van entrea lindenhout. Het bestaat uit jeugdspecialisten die vroeg signaleren en preventieve ondersteuning bieden op alle basisscholen. Door sneller hulp te bieden kun je vaak ook volstaan met lichtere hulp: dat is het idee. Overigens is De School als Vindplaats al sinds 2015 actief in Nijmegen.’

Succesvolle aanpak ‘We zijn minimaal één dagdeel per week op elke school aanwezig. We lopen dan op het schoolplein, spreken leerkrachten, kijken in de klas en gaan in gesprek met ouders. We zijn meteen in te zetten bij gevarieerde problemen. Van een kind dat moeite heeft om ’s ochtends zijn ouders los te laten, een kind dat ’s nachts moeite heeft met slapen, tot een kind dat gedrag laat zien waar de school niet goed uitkomt. Deze aanpak is zo succesvol dat de gemeente onze systematiek nu onderdeel maakt van de brede Buurtteams en op zowel basis- als middelbare scholen. Door de werkwijze van De School als Vindplaats op te nemen in de Buurtteams van OIDOS, wil Nijmegen jeugdhulp nog dichter bij de gezinnen brengen.’ ‘Ik vind de verandering best spannend. Wij blijven school- en wijkgericht werken, maar we gaan nu ook basishulp bieden zonder een verwijzing van het sociaal wijkteam. Het betekent dat iedereen een beroep op ons kan doen, van Veilig Thuis tot huisartsen en van scholen tot ouders. De uitdaging is om te blijven behouden waar we goed in zijn: vroeg signaleren en snel en preventief hulp bieden. Daarin hebben we veel geïnvesteerd de afgelopen jaren, dat is onze kracht. Pas als een kind eventueel méér hulp nodig heeft, verwijzen we door naar specialisten.’

Gebundelde expertise

‘Al met al ben ik optimistisch over de nieuwe aanpak met Buurtteams in de verschillende stadsdelen. Straks zit er in elk team heel veel expertise bij elkaar en we kunnen direct hulp bieden. We gaan in het team ook altijd werken met een maatje, dus in koppels van twee. Zo bundelen we kennis van bijvoorbeeld autisme, vechtscheidingen en hoogsensitiviteit. Als maatjes leren we van elkaar en we kunnen elkaar bevragen. Daar kijk ik naar uit, want nu kunnen we de succesaanpak van De School Als Vindplaats verder brengen.’

Entrea lindenhout deed aan de aanbesteding mee in een coalitie met Bindkracht 10, Driestroom en Lokalis. Gelukkig wordt het werk dat zo zorgvuldig is ontwikkeld bij entrea lindenhout voorgezet. Maar de mensen gaan ons wel verlaten en dat vinden we jammer. Bedankt voor jullie enorme inzet, heel veel succes en we hopen jullie natuurlijk vaak tegen te komen als onze gewaardeerde collega’s.

Meer informatie, zie de website van Buurtteams Jeugd & Gezin.

Delen